Mô hình giáo dục song và đa ngữ ở Mỹ và Việt Nam

Miêu tả ngắn

Trong tập của The Language Innovators Podcast này, TS. Linh Phùng (CEO của Eduling) dẫn dắt cuộc thảo luận với Ths. Hồng Đinh, giáo viên tại hệ thống trường công lập Gwinnett (bang Georgia, Mỹ), và Ths. Nguyễn Giang Linh, chuyên gia giáo dục từ Việt Nam. Cuộc trò chuyện tập trung vào chương trình Dual Language Immersion (DLI) (Giáo dục song ngữ hòa nhập) trong hệ thống trường công lập Mỹ, đồng thời bàn về khả năng áp dụng các mô hình giáo dục đa ngôn ngữ tương tự tại Việt Nam.

Video của tập này trên YouTube

https://www.youtube.com/watch?v=ju-S1X57STM

DLI và cách triển khaiKhái niệm DLI: Hồng Đinh giải thích rằng DLI (Song ngữ hòa nhập) là mô hình trong đó một ngôn ngữ thứ hai được sử dụng song song với tiếng Anh để giảng dạy các môn học chính. Tại học khu của cô, các ngôn ngữ phổ biến gồm tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp và tiếng Hàn.

Đối tượng: Chương trình chủ yếu phục vụ học sinh nhập cư (người học tiếng Anh) nhằm giúp các em duy trì tiếng mẹ đẻ đồng thời phát triển tiếng Anh. Ngoài ra, chương trình cũng thu hút học sinh bản ngữ nói tiếng Anh với mong muốn đạt được năng lực song ngữ và hội nhập toàn cầu.

Ứng dụng tại Việt Nam: Các diễn giả thảo luận về mục tiêu của Việt Nam trong việc đưa tiếng Anh trở thành “ngôn ngữ thứ hai” trong trường học. Hiện nay, một số trường tư đã triển khai mô hình song ngữ và tam ngữ (Việt–Anh–Trung), nhưng trường công lập gặp nhiều khó khăn do sĩ số lớp lớn (50–60 học sinh) và sự chênh lệch trình độ đầu vào.

Chênh lệch nguồn lực: Giang Linh nhấn mạnh rằng cách tiếp cận “từ dưới lên” (do trường tư và phụ huynh thúc đẩy) có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách giữa giáo dục công và tư, dẫn đến bất bình đẳng.

Một thách thức lớn: Hồng Đinh chỉ ra rằng một thách thức quan trọng của chương trình DLI là hỗ trợ những học sinh có trình độ hạn chế cả ở ngôn ngữ giảng dạy lẫn tiếng mẹ đẻ. Một số em chỉ nói được ngôn ngữ ở nhà nhưng không có kỹ năng đọc viết, đồng thời cũng không biết tiếng Anh. Điều này gây khó khăn lớn cho giáo viên khi phải dạy nội dung học thuật bằng ngôn ngữ mà học sinh chưa hiểu, đòi hỏi nhiều hỗ trợ chuyên sâu để giúp các em bắt kịp chương trình.

Sự khác biệt bối cảnh giữa Mỹ và Việt Nam

Giang Linh nhấn mạnh sự khác biệt lớn giữa chương trình DLI ở Mỹ và các chương trình song ngữ/tam ngữ tại Việt Nam. Ở Mỹ, DLI được triển khai trong trường công, phục vụ đa dạng đối tượng học sinh. Trong khi đó, tại Việt Nam, các chương trình song ngữ và đặc biệt là tam ngữ chủ yếu tồn tại ở các trường tư thục cao cấp, nơi học sinh có điều kiện kinh tế tốt hơn, được tuyển chọn đầu vào và có nhiều nguồn lực hỗ trợ.

Các trường tư tại Việt Nam triển khai chương trình tam ngữ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về tiếng Anh (ngôn ngữ toàn cầu) và tiếng Trung (ngôn ngữ của đối tác kinh tế lớn). Tuy nhiên, do hệ thống công lập và đại học chưa hỗ trợ mạnh các mô hình này, nên khả năng tiếp cận vẫn còn hạn chế. Vì vậy, những thách thức như ở Mỹ ít xuất hiện hơn trong bối cảnh trường tư tại Việt Nam.

Lợi ích của chương trình tam ngữ Việt–Anh–Trung

Giang Linh cho rằng trong giáo dục song ngữ, tiếng Anh thường chiếm ưu thế khiến tiếng Việt bị xem nhẹ. Việc bổ sung tiếng Trung giúp tăng cường vai trò của tiếng Việt trong giảng dạy, vì dễ kết hợp giáo viên tiếng Việt với giáo viên tiếng Anh hoặc tiếng Trung. Đồng thời, do tiếng Việt và tiếng Trung có một số điểm tương đồng về tư duy ngôn ngữ, việc học tiếng Trung còn hỗ trợ củng cố tiếng Việt. Nhờ đó, học sinh vừa giữ được nền tảng văn hóa, vừa phát triển năng lực đa ngôn ngữ linh hoạt hơn.

Củng cố tiếng mẹ đẻ

Hồng Đinh nhấn mạnh rằng việc duy trì và phát triển tiếng mẹ đẻ là vô cùng quan trọng đối với học sinh nhập cư tại Mỹ. Ngôn ngữ này giúp xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc, hỗ trợ việc học các ngôn ngữ khác. Cô khuyến khích gia đình tiếp tục sử dụng tiếng mẹ đẻ tại nhà để vừa hỗ trợ học tập, vừa giúp học sinh hòa nhập tốt hơn trong môi trường đa văn hóa.

Nhu cầu về công bằng giáo dục

Kết thúc tập podcast, các diễn giả bày tỏ kỳ vọng về sự phát triển của giáo dục ngôn ngữ nói riêng và giáo dục nói chung ở Việt Nam. 

Hồng Đinh: Rất là mong là những cái chia sẻ của mình về những cách mà ở Mỹ thực hiện chương trình Giáo dục song ngữ hòa nhập (Dual Language Immersion) như thế nào trong việc giảng dạy ngoại ngữ thì sẽ giúp ích cho quá trình của Việt Nam trong hướng triển khai để thúc đẩy cái hiệu quả của việc dạy tiếng Anh trong trường học.

Giang Linh: Rất là mong có những chính sách lớn từ chính quyền và nhà nước. Bởi vì nguồn lực hỗ trợ từ nhà nước là rất lớn. Nó sẽ không manh mối nhỏ lẻ. Quan trọng là nó đem đến một nền giáo dục công bằng hơn cho tất cả mọi người. Nếu mà để cho tư thục tự phát và khối dân lập tự đi trước dẫn đầu như thế này thì càng ngày nó sẽ kéo dài giãn cách mất cân bằng của giáo dục hay sự bất công trong giáo dục nó sẽ càng rõ nét lên. Điều đấy là một điều không tốt đối với một xã hội lành mạnh.

Linh Phùng: Vấn đề ngôn ngữ mẹ đẻ thực ra là một trong những lý do của những chương trình song ngữ ở Mỹ để làm sao mà các em ấy có quyền được học bởi ngôn ngữ mẹ đẻ của các em ấy nữa. Những em nhập cư đến nước Mỹ ngôn ngữ mẹ đẻ là ở rất nhiều các ngôn ngữ khác nhau nhưng mà khi ra trường công lập, các em ấy bị mất đi ngôn ngữ của mình. Đây cũng là cái gọi là quyền được học bằng ngôn ngữ mẹ đẻ.

Các bạn có thể subscribe tại kênh của Podcast để theo dõi các tập sắp tới (chủ yếu bằng tiếng Anh): https://youtube.com/@languageinnovators