Sự khác biệt giữa dạy đánh vần (phonics) và phát âm trong tiếng Anh

Dạy đánh vần (phonics) và dạy phát âm (pronunciation) đều tập trung vào âm thanh, nhưng có mục tiêu, phương pháp khác nhau, đặc biệt đối với người học ngôn ngữ thứ hai (L2). Dưới đây là phần so sánh mà bạn có thể sử dụng để thiết kế hoạt động và áp dụng các chiến lược giảng dạy.

1. Mục tiêu chính

Phonics

• Giúp người học đánh vần từ trong văn bản viết để đọc

• Giúp người học viết được âm thanh thành chữ cái

Câu hỏi chính:“Chữ cái biểu thị âm thanh như thế nào trong văn bản viết?”

Phát âm

• Giúp người học nói và hiểu ngôn ngữ nói

• Cải thiện độ dễ hiểu, trọng âm, nhịp điệu và nối âm

Câu hỏi chính:“Âm thanh hoạt động như thế nào trong ngôn ngữ nói trong thực tế giao tiếp?”

👉 Khác biệt then chốt: Phonics dựa trên chữ viết; phát âm dựa trên lời nói.

2. Đối tượng người học điển hình

Phonics

• Trẻ em bản ngữ tiếng Anh đã có khả năng phát âm rõ nhờ tiếp xúc với tiếng Anh nói

• Trẻ em học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai (L2), vừa học đọc vừa phát triển kỹ năng nói

• Người lớn chưa biết đọc và viết tốt trong ngôn ngữ mẹ đẻ hoặc chưa quen bảng chữ cái La-tinh, dù có thể nói được ngôn ngữ đó

Phát âm

• Thanh thiếu niên và người lớn học L2 vì họ thường học tiếng Anh cả ở dạng nói và viết, và đã biết cách đánh vần

• Người học đã biết đọc nhưng muốn nói rõ ràng hơn

• Người học đa ngôn ngữ đã có nền tảng biết chữ vững chắc

3. Trọng tâm giảng dạy

Phonics tập trung vào:

• Mối quan hệ giữa chữ cái và âm thanh

• Các mẫu đánh vần (CVC, CV, CVC-E, nhóm nguyên âm)

• Các loại âm tiết và chiến lược giải mã từ (Ứng dụng Eduling giới thiệu 10 mẫu âm tiết)

Phát âm tập trung vào:

• Âm vị (phonemes) (Ứng dụng Eduling cung cấp tài liệu và giải thích về các âm vị này)

• Trọng âm từ và trọng âm câu

• Nhịp điệu, ngữ điệu và nối âm

• Các cặp âm khó phân biệt

4. Phương pháp giảng dạy

Phonics

• Đánh vần từng âm

• Ghép âm và tách âm

• Ghép âm với chữ cái

• Luyện đọc và viết chính tả

Ví dụ hoạt động:Gõ nhịp theo các âm trong cat → /k/ /æ/ /t/ → ghép âm

Phát âm

• Phân biệt âm khi nghe

• Lặp lại và nói theo (shadowing)

• Cặp từ tối thiểu chỉ khác nhau bởi 1 bâm vị (minimal pairs)

• Vị trí miệng và luồng hơi

• Hoạt động giao tiếp

Ví dụ hoạt động: Nghe và chọn: ship hay sheep

5. Vai trò của quy tắc và mẫu

Phonics

• Sử dụng các mẫu và quy tắc chung

• Quy tắc là công cụ, không phải thứ để học thuộc

• Giúp dự đoán cách phát âm từ cách viết

Phát âm

• Ít “quy tắc” hơn nhưng có những đặc điểm theo mẫu có thể tuân theo

• Tập trung vào hiện tượng thực sự xảy ra trong lời nói

• Tính đến sự đa dạng trong các hiện tượng phát âm với trọng tâm giúp người học nói rõ ràng và hiệu quả hơn

  
  

6. Vai trò của phonics trong dạy phát âm

Phonics có thể hỗ trợ phát âm, nhưng không đủ nếu dùng riêng lẻ.

Hữu ích khi:

• Dạy người học cần phát âm rõ ràng (enunciate) bằng cách yêu cầu người học phát âm đầy đủ các âm: c-a-t hoặc pl-ay-ed thông qua kỹ thuật ghép âm

• Dạy nguyên âm dài, bao gồm cả nguyên âm đôi

• Giải thích những khác biệt trong chữ viết và âm thanh tiếng Anh

• Hỗ trợ giải mã từ khi đọc to cho người học chưa đọc thông, viết thạo

  
  

Hạn chế vì:

• Chính tả tiếng Anh không nhất quán

• Nhiều đặc điểm phát âm (trọng âm, nhịp điệu, lược âm) không thể nhìn thấy qua chữ viết

7. Những khó khăn thường gặp của người học L2

Với phonics

• Cho rằng mỗi chữ cái chỉ có một âm

• Phụ thuộc quá nhiều vào chính tả khi phát âm

• Áp dụng quy tắc phonics quá cứng nhắc

Với phát âm

• Chuyển âm từ tiếng mẹ đẻ sang tiếng Anh

• Khó phân biệt các cặp âm

• Khác biệt về trọng âm và nhịp điệu giữa các ngôn ngữ

Kết luận

Phonics giúp người học giải mã hệ thống chữ viết tiếng Anh. Phát âm giúp người học nói rõ ràng và dễ hiểu khi giao tiếp bằng lời nói.

Đối với người học ngôn ngữ thứ hai, việc giảng dạy hiệu quả nhất là kết hợp cả hai một cách linh hoạt tùy độ tuổi, trình độ nhưng nội dung ngôn ngữ phải được chú tâm trước. Chúng ta không dạy phát âm hay đánh vần vói những từ mà học sinh chưa biết nghĩa hay chưa biết cách dùng.

Khóa học Pronunciation for Teachers trên ứng dụng Eduling tập trung vào hệ thống âm thanh và các đặc điểm phát âm của tiếng Anh, đồng thời giới thiệu các quy tắc phonics có thể sử dụng trong một số hoạt động dạy phát âm. Khóa học cũng giới thiệu nhiều kỹ thuật luyện tập và giảng dạy phát âm ngoài các hoạt động nghe–lặp lại hoặc đọc to truyền thống.

👉 Truy cập khóa học tại đây.👉 Eduling cũng cung cấp các workshop phát âm trực tiếp và lớp học 1–1 với giáo viên giàu kinh nghiệm tại đây.